Krank Mili Eğilmesi Nasıl Tespit Edilir?

Krank mili, motorun en kritik ve en fazla yüke maruz kalan parçalarından biridir. Yanma kuvvetleri, atalet etkileri ve yüksek devirler nedeniyle krank mili hem burulma hem de eğilme gerilmeleri altında çalışır. Bu nedenle bazı durumlarda krank milinde eğilme (yamulma) meydana gelebilir. Krank mili eğilmesi, fark edilmediğinde yatak sarması, titreşim, güç kaybı ve motorun tamamen kullanılamaz hale gelmesiyle sonuçlanabilir.

Peki krank mili eğilmesi nasıl anlaşılır ve hangi yöntemlerle tespit edilir?

Krank Mili Eğilmesi Nedir?

Krank mili eğilmesi; krank milinin ekseni boyunca doğrusal formunu kaybetmesi, yani milin merkez kaçıklığı yapması durumudur. Bu eğilme çok küçük mikron seviyelerinde bile olsa motorun çalışma düzenini ciddi şekilde bozabilir.

Eğilme genellikle:

• Aşırı hararet

• Yatak sarması

• Şiddetli darbe (kaza, kilitlenen motor)

• Yanlış montaj

• Aşırı devir

sonucunda oluşur.

Krank Mili Eğilmesinin Belirtileri

Krank mili eğilmesi çoğu zaman doğrudan görülmez, ancak bazı belirtilerle kendini belli eder.

1. Motorda Sürekli Titreşim

• Rölantide ve sabit devirde hissedilen anormal titreşim

• Balans yapılmasına rağmen titreşimin geçmemesi

Bu durum krank milinin düzgün dönmediğine işaret eder.

2. Ana ve Biyel Yataklarında Anormal Aşınma

• Yatakların tek taraflı aşınması

• Sık sık yatak arızası yaşanması

Eğilmiş krank mili, yataklara eşit yük bindiremez.

3. Yağ Basıncı Problemleri

• Normalden düşük yağ basıncı

• Yağ lambasının aralıklı yanması

Eğilme, yağ boşluklarını bozarak basınç kaybına yol açar.

4. Krank Keçelerinde Yağ Kaçağı

• Ön ve arka krank keçelerinde sürekli kaçak

• Yeni keçe takılmasına rağmen sorunun devam etmesi

Bu durum milin eksenden kaçık döndüğünü gösterebilir.

5. Yüksek Devirde Uğultu ve Vuruntu

• Özellikle devir arttıkça artan mekanik sesler

• Balanssızlığa benzer ancak geçmeyen sesler

Krank Mili Eğilmesi Nasıl Tespit Edilir?

1. Komparatör Saati ile Ölçüm (En Güvenilir Yöntem)

Bu yöntem motor rektifiyecilerinin en sık kullandığı tekniktir.

Uygulama:

• Krank mili V blokları veya punta arasına yerleştirilir

• Komparatör saati ana yatak veya krank pimi üzerine temas ettirilir

• Krank mili yavaşça döndürülür

• Gösterge sapması okunur

Sonuç:

• Üretici toleranslarının üzerindeki sapma, krank mili eğilmesini gösterir

• Genellikle birkaç yüzdelik milimetrelik sapma bile kabul edilemez

2. Punta Arasında Dönme Testi

Krank mili torna tezgâhında puntalar arasına bağlanır.

• Mil döndürüldüğünde merkezden kaçma gözlemlenir

• Özellikle uç kısımlardaki salınım eğilmeyi gösterir

Bu yöntem görsel olarak fikir verir ancak kesin ölçüm için komparatör gerekir.

3. Motor Üzerindeyken Kontrol (Dolaylı Tespit)

Motor tamamen sökülmeden bazı ipuçları elde edilebilir:

• Krank milinin elle çevrilirken bazı noktalarda zorlanması

• Ana yatak kapakları söküldüğünde milin rahat dönmemesi

• Yatak boşluklarının her noktada eşit olmaması

Bu yöntem kesin tanı koymaz ama şüphe uyandırır.

4. Yatak Boşluğu Ölçümü (Plastigage Yöntemi)

• Plastigage ana yataklara yerleştirilir

• Krank mili sıkılır ve sökülür

• Ezilme ölçüleri kontrol edilir

Eğer boşluklar farklı noktalarda ciddi şekilde değişiyorsa, krank mili eğilmiş olabilir.

5. Balans Makinesinde Kontrol

Dinamik balans makineleri:

• Milin ağırlık dengesini

• Dönme esnasındaki sapmaları

gösterebilir. Balans yapılamayacak düzeyde sapma varsa eğilme ihtimali yüksektir.

Krank Mili Eğilmesi Tespit Edilirse Ne Yapılır?

• Hafif eğilme:
  Özel pres ve düzeltme işlemleriyle (rektifiye) düzeltilebilir.

• Ciddi eğilme:
  Krank mili değişimi gerekir. Düzeltme güvenli olmaz.

• Eğilme sonrası mutlaka:

  • Yataklar yenilenmeli

  • Balans işlemi yapılmalı

  • Yağ kanalları temizlenmelidir

Krank Mili Eğilmesi Önlenebilir mi?

Evet, büyük ölçüde önlenebilir.

• Yağsız çalışmadan kaçınmak

• Hararet sorunlarını gecikmeden çözmek

• Soğuk motorda ani yüklenmemek

• Aşırı devirden kaçınmak

• Motor montajında doğru tork değerlerini kullanmak

bu riski ciddi şekilde azaltır.

Sonuç

Krank mili eğilmesi, motorun en sinsi ve tehlikeli problemlerinden biridir. Çoğu zaman küçük belirtilerle başlar ancak ihmal edildiğinde büyük motor hasarlarına yol açar. Kesin tespit için en güvenilir yöntem, krank milinin sökülerek komparatör saatiyle ölçülmesidir. Sağlıklı bir motor için krank milinin doğruluğu, balansı ve yatak uyumu hayati önem taşır.