Arabanız eskisi kadar canlı gitmiyor mu? Gaz tepkileri zayıfladı mı ya da motor yağ eksiltmeye mi başladı? İşte bu soruların cevabı çoğu zaman motorun derinliklerinde, gözle göremediğimiz bir yerde gizlidir: silindirlerde.
Motorla biraz ilgilenmiş herkes bilir ki, silindirler ne kadar sağlıklıysa motor da o kadar sağlıklıdır. Ancak silindirin sağlıklı olup olmadığını dışarıdan bakarak anlamak mümkün değildir. İşte bu noktada devreye silindir ölçümü girer. Bu yazıda, silindir ölçümünün ne olduğunu, neden bu kadar önemli olduğunu ve nasıl yapıldığını blog havasında, sade ve anlaşılır bir şekilde anlatacağız.
Silindir ölçümü, motor silindirlerinin zamanla aşınıp aşınmadığını, yuvarlak formunu kaybedip kaybetmediğini ve piston–segman uyumunun hâlâ sağlıklı olup olmadığını anlamak için yapılan bir kontroldür.
Motor çalıştıkça pistonlar silindir içinde milyonlarca kez yukarı aşağı hareket eder. Bu hareket, ister istemez silindir yüzeyinde aşınmaya yol açar. İlk başta fark edilmeyen bu aşınma, zamanla:
Kompresyon kaybına
Yağ yakmaya
Performans düşüşüne
neden olur.
Silindir ölçümü tam olarak bu sorunların kaynağını ortaya çıkarır.
Aslında ideal olan, her motor sökümünde silindir ölçümü yapılmasıdır. Ancak pratikte en çok şu durumlarda karşımıza çıkar:
Motor rektefiye edilecekse
Yeni piston veya segman takılacaksa
Motor yağ yakıyorsa
Kompresyon düşük çıkıyorsa
Performans projesi hazırlanıyorsa
Özellikle “segman atalım toparlar” mantığıyla yapılan işlemler, ölçüm yapılmadığında genellikle kısa sürede hayal kırıklığıyla sonuçlanır.
Burada önemli bir noktaya değinmek gerekiyor. Silindir ölçümü denildiğinde çoğu kişi sadece silindirin çapına bakıldığını düşünür. Oysa iş bununla sınırlı değildir.
Ölçüm sırasında üç temel konuya bakılır:
Silindir çapı:
Zamanla büyüyüp büyümediği kontrol edilir.
Ovalleşme:
Silindirin yuvarlaklığını kaybedip kaybetmediği anlaşılır.
Koniklik:
Silindirin üst ve alt kısımları arasında çap farkı olup olmadığına bakılır.
Bu üç faktör motorun sağlığı için hayati öneme sahiptir.
Silindir ölçümü hassas bir iştir ve “göz kararı” ya da basit ölçü aletleriyle yapılmaz.
En sık kullanılan ekipmanlar şunlardır:
İç çap komparatörü: Silindir iç çapını mikron hassasiyetinde ölçer.
Mikrometre: Komparatörü sıfırlamak ve referans ölçü almak için kullanılır.
Kumpas: Genel kontrol amaçlıdır, tek başına yeterli değildir.
Profesyonel bir ölçüm için komparatör şarttır.
Şimdi işin en merak edilen kısmına gelelim. Silindir ölçümü nasıl yapılır?
Öncelikle motorun ölçüme hazır olması gerekir. Bunun için:
Motor tamamen soğuk olmalıdır
Silindir kapağı sökülmüş olmalıdır
Silindir yüzeyi temizlenmelidir
Karbon, yağ veya kir kalıntıları ölçümü yanıltır.
Silindir tek noktadan ölçülmez. Çünkü aşınma her yerde aynı olmaz. Genellikle:
Üst kısım
Orta kısım
Alt kısım
olmak üzere üç farklı yükseklikten ölçüm alınır.
Her yükseklikte ise iki farklı yönden ölçüm yapılır. Böylece silindirin ovalleşip ovalleşmediği net şekilde anlaşılır.
İç çap komparatörü, ölçüme başlamadan önce mutlaka mikrometre ile ayarlanır. Bu ayar doğru yapılmazsa, ölçüm ne kadar düzgün yapılırsa yapılsın sonuç hatalı çıkar.
Bu yüzden bu iş genellikle deneyimli ustalar tarafından yapılır.
Komparatör silindirin içine yerleştirilir ve hafifçe sağa sola oynatılır. Göstergede görülen en düşük değer, silindirin gerçek çapını verir.
Tüm ölçümler tek tek not edilir. Acele edilmez.
Ölçüm bittiğinde ortaya çıkan rakamlar, motorun kaderini belirler.
Ölçüler tolerans içindeyse:
Silindir kullanılabilir, genellikle honlama yeterlidir.
Hafif aşınma varsa:
Honlama + yeni segman çözüm olabilir.
Ovalleşme fazlaysa:
Rektefiye gerekir, oversize piston kullanılır.
Aşırı aşınma varsa:
Sleeve (gömlek) uygulaması gündeme gelir.
Yani ölçüm, “ne yapılması gerektiğini” netleştirir.
Silindir ölçümü atlandığında genellikle şu sorunlar ortaya çıkar:
Motor kısa sürede tekrar yağ yakar
Kompresyon istenen seviyeye çıkmaz
Performans beklentisi karşılanmaz
Yapılan masraf boşa gider
Bu yüzden ölçüm, masraf değil aksine tasarruftur.
Performans ve yarış motorlarında toleranslar çok daha dardır. Milimetrenin binde biri bile önemlidir. Bu nedenle performans motorlarında silindir ölçümü adeta bir zorunluluktur.
Hatta birçok profesyonel atölyede ölçüm yapılmadan motor toplanmaz.
Silindir ölçümü, motorun iç sağlığını ortaya koyan en net işlemlerden biridir. Küçük gibi görünen bir ölçüm, büyük masrafların önüne geçebilir.
Eğer motorla ilgili ciddi bir işlem yaptırmayı düşünüyorsanız, ilk sormanız gereken soru şudur:
“Silindir ölçümü yapıldı mı?”
Benzinli Motosiklet
Elektrikli Motosiklet
Elektrikli Araç
Motosiklet Ekipmanları
